Polski rynek pracy ulega ciągłym przemianom. W dobie dzisiejszego światowego kryzysu gospodarczego niezwykle duże znaczenie mają niespotykane wcześniej rozwiązania pomagające dostosowywać tryb i czas pracy tak, aby jak najlepiej służyły one pracodawcom i pracownikom.

Elastyczne formy zatrudnienia pozwalają pracownikowi na łączenie obowiązków zawodowych z prywatnymi, dając jednocześnie pracodawcy możliwość zatrudniania w firmie pracownika, który potrzebuje elastycznego grafiku pracy. W sytuacji, gdy pracodawca chce utrzymać pracownika, który potrzebuje elastyczności pracy, może zdecydować się na jedną z możliwości: wprowadzenie dzielonego etatu, zadaniowy czas pracy, telepracę, samozatrudnienie lub nieodpłatne wypożyczanie pracowników.

Wprowadzenie dzielonego etatu jest nową na polskim rynku pracy formą zatrudnienia. Daje możliwość zatrudnienia większej liczby osób na jedno stanowisko pracy. Możliwość ta jest często wykorzystywana przez pracodawców, których firma znajduje się w złej sytuacji finansowej. Pracownicy wykonują wtedy pracę w niepełnej liczbie godzin z niższym wynagrodzeniem, ale jednocześnie unikają zwolnienia. Gdy sytuacja firmy ulegnie poprawie, pracownicy wracają do poprzedniego systemu pracy. Z dzielonego stanowiska chętnie korzystają także kobiety wychowujące malutkie dzieci. Wykonują obowiązki tylko w konkretne dni tygodnia, więc mają możliwość pogodzenia obowiązków rodzinnych z zawodowymi. System taki dodatkowo umożliwia zwiększoną wydajność pracy poprzez wykorzystywanie doświadczenia większej liczby osób.

Odmienną formą etatu dzielonego jest system przerywany. W takiej sytuacji pracodawca podpisuje z pracownikiem umowę na czas określony i w tym czasie może korzystać z jego pracy. Taka forma zatrudnienia zobowiązuje do zawarcia umowy o pracę i wykorzystywanie urlopu bezpłatnego lub podpisywania kolejnych umów na czas określony. System taki umożliwia pracownikowi zatrudnienie się u innego pracodawcy, pracodawca zaś ma możliwość zatrudniania pracownika na taki okres w którym jego pracy potrzebuje.

W sytuacji, gdy czas pracy pracownika zależy od liczby powierzonych mu zadań, a zapotrzebowanie na pracę jest zmienne, pracodawca może zastosować zadaniowy czas pracy. Taki rodzaj zatrudnienia nie wymaga sztywnych godzin wykonywania pracy i daje pracownikowi możliwość samodzielnego rozkładu zadań i czasu pracy. Jednocześnie ilość powierzonych pracownikowi obowiązków nie może przekraczać podstawowej normy czasu pracy tj. 40 godzin tygodniowo.

Coraz więcej polskich firm decyduje się na rozpowszechnione w Unii Europejskiej zatrudnianie pracowników w formie telepracy. Jest to forma szczególnie wygodna dla osób, które z różnorakich powodów muszą pozostać w domu. Daje pracownikowi możliwość samodzielnej organizacji czasu pracy. Telepraca może być wykonywana wszędzie tam, gdzie pracownik za pomocą komunikacji elektronicznej ma możliwość stałego kontaktu z pracodawcą. Podstawową korzyścią płynącą z takiej formy zatrudnienia jest dla pracodawcy możliwość ograniczenia kosztów stanowiska pracy, a także możliwość utrzymania wartościowych pracowników, którzy potrzebują elastycznego czasu pracy. Telepraca zatem to także doskonałe rozwiązanie dla pracowników zamieszkujących odległe od aglomeracji miejskich tereny.

Inną formą elastycznego świadczenia pracy, najbardziej w Polsce rozpowszechnioną, jest samozatrudnienie. W jego ramach najczęściej wykonywane są najprostsze lub przeciwnie – najtrudniejsze i wysoko specjalistyczne zadania. Pracownikowi takiemu wydzielone są konkretne zadania, pracuje na własny rachunek i ponosi za wykonaną pracę całość odpowiedzialności.

Obecnie obserwujemy coraz bardziej zmieniający się model pracy przedsiębiorstw, a co za tym idzie, zmienia się także pojęcie personelu. Więcej firm decyduje się powierzać swoje najważniejsze projekty pracownikom z zewnątrz, często stosując przy tym nieodpłatne wypożyczanie pracowników. Firmy oddają swoich pracowników do dyspozycji innych pracodawców, najczęściej robią to bezpłatnie w ramach porozumienia lub współpracy między przedsiębiorstwami. W takiej sytuacji firmy zawierają umowę między sobą, natomiast sytuacja pracownika nie ulega zmianie.

W czasach, gdy pracodawców często nie stać na zatrudnianie wykwalifikowanych specjalistów, a pracownikom coraz trudniej jest znaleźć pracę, rozwój elastycznych form zatrudnienia zdaje się być najlepszym rozwiązaniem. Daje to możliwość dostosowania liczby pracowników oraz czasu pracy do aktualnego zapotrzebowania przedsiębiorstwa, jego kondycji finansowej, a także sytuacji gospodarczej kraju. Takie rozwiązanie nie tylko pomaga unikać zwalniania pracowników i chroni firmy przed zmniejszeniem zysków, ale pomaga także zmniejszać stopę bezrobocia.

Agnieszka Cichoń